ARAZİ GEZİLERİ

321

 

SAHA GEZİSİ: FT-1

HAYMANA BÖLGESİNİN JEOLOJİSİ: JURA-KRETASE STRATİGRAFİSİ VE KRETASE-TERSİYER SINIRI

Günübirlik Jeoloji Gezisi

28 Nisan 2018 Cumartesi, 08.30-17.00

40 kişi ile sınırlıdır, Öğle yemeği arazide piknik şeklinde, katılım ücreti ilerleyen günlerde belirtilecektir.

Gezi liderleri: Aral Okay1, Demir Altıner2 ve Sevinç Özkan-Altıner2

1İTÜ Avrasya Yerbilimleri Enstitüsü ve Maden Fakültesi, Jeoloji Müh. Bölümü, Maslak 34469 İstanbul okay@itu.edu.tr

2ODTÜ, Jeoloji Müh. Bölümü, 06880 Ankara

Haymana antiklinali çekirdeğinde Bilecik Kireçtaşı ve üzerleyen Kampaniyen-Maastrihtiyen flişi

Jura-Kretase-Tersiyer stratigrafisi Ankara çevresinde en iyi olarak Haymana bölgesinde gözlenir. Haymana antiklinali çekirdeğinde Üst Jura’dan Üst Kretase’ye kadar uzanan bir kireçtaşı istifinin varlığı yapılan son çalışmalar ile ortaya konmuştur1. Bu kireçtaşı istifi uyumsuzluk düzeyleri ile birbirlerinden ayrılmış dört formasyondan oluşur: Üst Jura-Alt Kretase (Kimmericiyen – Berriaziyen) sığ denizel kireçtaşları, Alt Kretase (Berriaziyen) pelajik kireçtaşları, orta Kretase (Albiyen – Senomaniyen) pelajik kireçtaşı ve kalsitürbiditler, ve Üst Kretase (Turoniyen – Santoniyen) kırmızı pelajik kireçtaşları.  Baskın olarak kireçtaşlarından oluşan bu dört formasyon üzerinde Kampaniyen ile başlayan ve Eosen’e kadar devam eden kalın bir klastik seri yer alır.  Haymana havzasını teşkil eden bu klastik seri içinde Kretase-Tersiyer sınırı hassas olarak belirlenmiş ve çalışılmıştır2.

Arazi gezisi sırasında Haymana antiklinalı çekirdeğinde bulunun Üst Jura – Kretase stratigrafisi ve Haymana antiklinalı güney kanadındaki Kretase-Tersiyer sınırı gösterilecek ve tartışılacaktır. Arazi gezisi sırasında bir saate varan yürüyüşler yapılabilecektir; öğle yemeği kumanya olarak arazide yenecektir.

1Okay, A.I., Altıner, D., 2016, Carbonate sedimentation in an active margin: Cretaceous history of the Haymana region, Pontides. International Journal of Earth Sciences, 105, 2013–2030.

2Esmeray-Senlet, E., Özkan-Altiner, S., Altiner, D., Miller, K.G., 2015, Planktonic foraminiferal biostratigraphy, microfacies analysis, sequence stratigraphy, and sea-level changes across the Cretaceous–Paleogene boundary in the Haymana basin, Central Anatolia, Turkey.  Journal of Sedimentary Research, 85, 489–508.

 

SAHA GEZİSİ: FT-2

BEYPAZARI TRONA SAHASI, ANKARA, TÜRKİYE

Günübirlik Jeoloji Gezisi

28 Nisan 2018 Cumartesi, 08.30-17.00

40 kişi ile sınırlıdır, öğle yemeği arazide piknik şeklinde, katılım ücreti ilerleyen günlerde belirlenecektir.

 

Gezi Lideri: Cahit HELVACI

Dokuz Eylül Üniversitesi, Jeoloji Mühendisliği Bölümü, Tınaztepe Yerleşkesi, 35160 Buca İzmir, Türkiye, cahit.helvaci@deu.edu.tr

Beypazarı Kasabası ve arka planda Beypazarı monoklinal kıvrımının genel görünümü.

Beypazarı bölgesi, Ankara’nın yaklaşık 100km kuzeybatısında Orta Anadolu’nun iç kesiminde volkanosedimanter kayaçlardan oluşan geniş bir alandır. Trona, linyit ve bitümlü şeyller alt kesimde, Na-sülfat ve alçıtaşları ise Beypazarı Miyosen havzası sedimanter istifinin üst kesiminde yer alır.

Trona yatağı, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğünün MTA’nın linyit sondaj projesi sırasında yeryüzünden 250-300 metre derinlikte 1982 yazında tesadüfen bulunmuştur. Kesin rezerv 210 milyon ton, toplam rezerv ise 240 milyon ton olarak hesaplanmıştır. Beypazarı trona yatağı, Amerika Wyoming’deki Green River Yatağından sonra dünyanın ikinci büyük yatağıdır. Ek olarak, Beypazarı havzasında yaklaşık 400 milyon ton bitümlü şeyl, ve 1 milyon ton Na-sülfat mevcuttur.

Trona yatağı, Zaviye köyünün kuzey kesiminde Hırka Formasyonun alt kesimine şeyller ile birlikte bulunur ve bitümlü şeyl ile killer ile ardalanır. Sondajlar sonucunda trona yatağının alansal yayılımı yaklaşık olarak 8 km2 olarak tespit edilmiştir. Yatak, 70-100 metrelik bir zon içinde iki farklı merceksel gövde olarak şeyl biriminin alt kesiminde yer alır. Toplam 33 adet trona düzeyi mevcut olup 16 trona merceği alt trona, 17 düzey ise üst trona merceğini oluşturur. Alt trona düzeyinin toplam kalınlığı 40-60 metre arasında, üst trona düzeyi ise yaklaşık 40 metredir. Alt ve üst trona düzeyleri arasındaki kesim 30 ile 35 metre arasında değişir.

Trona ve diğer sodyum-karbonat tuzlarının oluşumu için Na elementinin olası kaynağını termal kaynaklar, sedimentler ile ardalanan tüfler ve havzanın kuzeydoğu kesiminde sedimanter kayaçlar ile girik yaygın olarak bulunan Neojen volkanik kayaçlar oluşturur.

KAYNAKLAR

Helvacı,C., 2010, Geology of the Beypazarı trona field, Ankara, Turkey. Mid-congress Field Exursion Guide Book, Tectonic Crossroads: Evolving Orogens of Eurasia-Africa-Arabia 4–8 October 2010, Ankara, Turkey.

Helvacı, C., 1998, The Beypazarı trona deposit, Ankara province, Turkey. In: Proceedings of the First International Soda Ash Conference (John R. Dyni and Richard W. Jones, editors) Volume II. Wyoming State Geological Survey Public Information Circular 40, Laramie, 67-103.

 

SAHA GEZİSİ: FT-3

HAYMANA HAVZASI (ANKARA) PALEOSEN-EOSEN STRATİGRAFİSİ, FOSİL TOPLULUKLARI VE BİYOSTRATİGRAFİ

Günübirlik Arazi Çalışması

28 Nisan 2018 Cumartesi, 08.30-18.00

20 kişi ile sınırlıdır, Öğle yemeği arazide yenilecektir. Katılım ücreti ilerleyen tarihlerde belirtilecektir.

Gezi liderleri: Ercan Özcan1, Attila Çiner2, Şükrü Acar3, Güner Ünalan3, Aynur Hakyemez3

1İTÜ Maden Fakültesi Jeoloji Müh. Bölümü, Maslak 34469 İstanbul, ozcanerc@itu.edu.tr

2İİTÜ Avrasya Yerbilimleri Enstitüsü, Maslak 34469 İstanbul

3MTA Genel Müdürlüğü, Jeoloji Etütleri Dairesi, Çankaya 06800 Ankara

Haymana Havzası  Paleosen –Eosen sedimanter istifi yanal ve dikey olarak önemli değişimler gösterir. Haymana-Polatlı arasında Paleosen çökelleri karasal klastiklerden (Kartal Formasyonu) sığ denizel kireçtaşlarına (Çaldağ Formasyonu) ve derin deniz şeyllere (Yeşilyurt Formasyonu) geçiş gösterir (Ünalan vd., 1976). Geç Paleosen ve Erken Eosen’de bölgede algli kireçtaşı, marn ve şeyl çökelmiştir (Kırkkavak Formasyonu).  İstif üste doğru kütle akıntılarının egemen olduğu çakıltaşı, kumtaşı, marn ve şeyl seviyelerine geçer (Ilgınlıkdere ve Eskipolatlı formasyonları).  Eskipolatlı Formasyonu üzerinde yer alan Eosen çökelleri yanal yönde önemli fasiyes farklılıkları gösterir; Çakıltaşı, kumtaşı ile temsil edilen akarsu çökelleri (Beldede Formasyonu), denizel kireçtaşı, kumlu kireçtaşı, kumtaşı (Çayraz Formasyonu) ve silisiklastik türbiditlere (Yamak Formasyonu) yanal olarak geçiş gösterir.

Çayraz köyü civarında, Haymana antiklinali kuzey kanadında mostra veren sığ denizel Çayraz Formasyonu’nun alt kısmı ve derinleşmeyi gösteren planktonik foraminiferli marn seviyeleri

Bu arazi çalışmasında a-Geç Kretase yaşlı Haymana Formasyonunun en üst kısmındaki iri bentik foraminiferli seviyeler (Özcan ve Özkan-Altıner, 1997), b-Haymana batısında Karahamzalı civarında Kartal Formasyonu üzerine gelen Sığ-denizel Kırkkavak Formasyonu (Özcan vd., 2001) ve c-Çayraz civarında Çayraz Formasyonun alt kısmını temsil eden Erken Eosen yaşlı bol iri bentik foraminiferli sığ-denizel paket (Çiner vd., 1996; Sirel, 1998; Özcan, 2002) ve havzanın derinleşmesine işaret eden derin denizel marn istifinin stratigrafik gelişimi, iri bentik ve planktonik foraminiferleri tanıtılacaktır.

Çiner, A., Deynoux, M., Ricou, S., Koşun, E., 1996, Cyclicity in the Middle Eocene Çayraz carbonate formation, Haymana basin, Central Anatolia, Turkey. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 121, 313-329.

Özcan, E., 2002, Cuisian orthophragminid assemblages (Discocyclina, Orbitoclypeus, Nemkovella) from Haymana- Polatlı basin (central Turkey): biometry and description of two new taxa. Eclogae Geologicae Helvetiae, 95, 75-97.

Özcan, E., Özkan-Altıner, S., 1997, Late Campanian- Maastrichtian evolution of orbitoidal foraminifera in Haymana Basin succession. (Ankara, Central Turkey). Revue de Paleobiologie, 16, 271-290.

Özcan, E., Sirel, E., Özkan-Altıner, S. Çolakoğlu, S., 2001, “Late Paleocene Orthophragminae (Foraminifera) from the Haymana– Polatlı Basin (Central Turkey) and description of a new taxon, Orbitoclypeus haymanaensis”. Micropaleontology, 47, 339-357.

Sirel, E., 1998, “Foraminiferal description and biostratigraphy of the Paleocene- Lower Eocene shallow-water limestones and discussion on the Cretaceous- Tertiary boundary in Turkey”, General Directorate of the Mineral Research and Exploration Monography Series, No:2.

Ünalan, G., Yüksel, V., Tekeli, T., Gönenç, O., Seyirt, Z.,  Hüseyin, Z., 1976, Haymana-Polatlı yöresinin (GB Ankara) Üst Kretase- Alt Tersiyer stratigrafisi ve paleocoğrafik evrimi. Türkiye Jeoloji Bülteni, 19, 159-176.